Odkrycie witamin, komputer Commodore, prototyp nawigacji GPS, monokryształy bez których nie byłoby smartfonów i laptopów – to tylko niektóre z polskich innowacji. Oto historia dziesięciu wynalazców z naszego kraju.

Komputer Commodore – Jacek Tramiel

– Był dla branży komputerowej tym, kim Henry Ford dla branży samochodowej – napisał o Jacku Tramielu ”New York Times”. Był polskim Żydem , który urodził się w 1928 roku w Łodzi. Po wojnie, w 1947 roku, wyjechał do USA gdzie już po kilku latach założył firmę CommodoreTypewriter specjalizującą się w naprawie maszyn do pisania.

Jacek Tramiel, źródło: Alex Handy, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=14585702

Jednak Tramiel sięgał wyżej. W połowie lat 70-tych jego spółka wyprodukowała swój pierwszy komputer – PET. Urządzenie było w stanie uruchamiać programy napisane w języku BASIC. Ze względu na niedoskonałą grafikę i na to, że komputery ten nie potrafiły odtwarzać dźwięku, trafiły one w większości do szkół. Kiedy udoskonalono je – wyposażono w kolorową grafikę i możliwość odtwarzania nieskomplikowanych dźwięków – zaczęli kupować je zwykli ludzie. W 1982 roku firma wypuściła na rynek Commodore 64. Komputer ten sprzedano w 22 mln egzemplarzy i po dziś dzień uważa się go za model kultowy.

Przenośny magnetofon „Nagra” – Stefan Kudelski

„Nagrę” stworzył genialny polski wynalazca Stefan Kudelski, który urodził się w 1929 roku w Warszawie. Swój wynalazek – pierwszy profesjonalny magnetofon – udoskonalał w latach pięćdziesiątych. Opłaciło się. Dekadę później „Nagra” stała się hitem – używano jej w radiu oraz w studiach telewizyjnych i filmowych na całym świecie.

Stefan Kudelski, źródło: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=11471205

 Administracja prezydenta USA J.K. Kennedy’ego zamówiła ten sprzęt dla służb specjalnych. Kudelski za swój wynalazek otrzymał wiele nagród. Przyznano mu dwie statuetki Oscara i dwie nagrody Emmy. Jego firma do dziś jest liczącym się na świecie przedsiębiorstwem.

Monokryształy wykorzystywane m.in. w smartfonach i laptopach – Jan Czochralski

Bez wynalazku Jana Czochralskiego – polskiego metalurga i chemika – niemożliwy byłby rozwój współczesnej elektroniki. W 1916 roku dokonał swojego największego odkrycia – opracował metodę pomiaru szybkości krystalizacji metali. Ponoć innowacja powstała przez … roztargnienie. Czochralski stalówkę pióra zamiast w kałamarzu zanurzył w tyglu z roztopioną cyną i wyciągając pióro, otrzymał pręcik metalu.

Jan Czochralski, Źródło: https://www.pw.edu.pl

Jego technologia znalazła praktyczne zastosowanie w latach 50-tych, kiedy to dwaj amerykańscy naukowcy, G.K. Teal i J. B. Little, pracujący dla Bell Laboratories, uzyskali dzięki niej kryształy krzemu o dużych rozmiarach. To z nich po pocięciu na płytki, robiło się i robi do dzisiaj wszelkie układy elektroniczne: procesory, smartfony, tablety, cyfrowe aparaty fotograficzne czy przenośne konsole do gier. Dlatego Czochralski jest nazywany ojcem światowej elektroniki i pozostaje najczęściej cytowanym polskim uczonym,

Prototyp nawigacji GPS – Józef Hofman

W Urzędzie Patentowym zarejestrowano ponad siedemdziesiąt wniosków urodzonego w 1876 roku w Krakowie muzyka i wynalazcy Józefa Hofmanna. Wiele zawdzięcza mu przemysł motoryzacyjny. W wieku 25 lat przejechał całą Europę zaprojektowanym przez siebie samochodem. Wynalazł także prototyp nawigacji GPS.

Józef Hofman, źródło: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2902865

Jednostajny ruch metronomu zainspirował go do wynalezienia wycieraczek samochodowych. Wymyślił także zderzaki sprężynowe i amortyzatory pneumatyczne, które były na wyposażeniu Policji w Nowym Jorku. Wynalazł także spinacz biurowy. Ponoć do jego powstania przyczyniły się kręte kształty nut. Do wynalazków Hofmanna należą także: piec na ropę naftową, motorówka, spiralna grzałka do gotowania wody i zegar elektryczny. Pianiści zawdzięczają mu z kolei pomysł na optymalizację instalacji klawiszy fortepianowych, co przekłada się na mniejsze opory podczas gry. Z patentu tego korzysta do dziś firma Steinway.

Szczepionka przeciw polio – Hilary Koprowski

Polak Hilary Koprowski stworzył szczepionkę przeciw polio. Był lekarzem, immunologiem i wirusologiem, który w roku 1944 wyjechał do USA, gdzie podjął badania nad wirusem polio. Po wielu próbach stworzył szczepionkę, która została podana po raz pierwszy w 1950 roku, a w Kongo w 1950 roku miały miejsce pierwsze masowe szczepienia.

Hilary Koprowski, źródło: http://www.reunionblackfamily.com

W 1951 roku w Polsce zaczęła się epidemia polio. W 1958 roku Koprowski uzyskał 9 milionów dawek szczepionki przeciwko tej chorobie. W 1959 roku zaczęły się masowe szczepienia dzieci w Polsce. Dzięki tym szczepieniom liczba przypadków choroby gwałtownie spadła, z ponad tysiąca w 1959 roku do 30 w 1963 roku. W ostatnim okresie życia prof. Koprowski badał rolę nadtlenku azotu w przebiegu stwardnienia rozsianego. Stwierdził, że nadtlenek azotu powstaje w mózgu chorego na stwardnienie i to on niszczy komórki mózgu.

Międzynarodowy Język Esperanto – Ludwik Zamenhof

Pasją urodzonego Ludwik Zamenhof w 1859 roku w Białymstoku były zawsze języki. Twierdził, że do nieporozumień między ludźmi dochodzi przez barierę językową. Dlatego wymyślił Esperanto. W 1887 roku wydał podręcznik pod tytułem Język Międzynarodowy. Wkrótce po ukazaniu się tej książki zaczął odbierać sygnały ze ogromnej prostocie i użyteczności tego języka.

Portret Ludwika Zamenhofa z 1904 roku

Mimo początkowych uprzedzeń esperanto zaczęło zdobywać coraz większą popularność, także wśród ekspertów. Jednak główną jego rolą jest funkcja pomostu między innymi językami. Na przykład ”Pan Tadeusz” najpierw został przetłumaczony na esperanto, a dopiero potem na angielski.

Bomba wodorowa – Stanisław Ulam

Współtwórcą bomby termojądrowej był urodzony we Lwowie w 1909 roku Stanisław Ulam, wybitny matematyk zaliczany do lwowskiej szkoły matematycznej. Uczestniczył w projekcie Manhattan, w ośrodku badań jądrowych w Los Alamos. Pracował tam w latach 1943-67. Współpracował tam wieloma znakomitymi naukowcami m.in. z Enrico Fermim i Robertem Oppenheimerem. Praca Stanisława Ulama W Los Alamos sprawiła, że 1 listopada 1952 roku powiodła się pierwsza próba zdetonowania bomby wodorowej.

Stanisław Ulam, źródło: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=26069369

Wybuch bomby wyzwolił energię równą zdetonowaniu 10,4 mln trotylu. To tysiąc razy więcej niż siła bomby zrzuconej na Hiroszimę. Był jednym z twórców programu Orion, w programie tym pracowano nad napędem nuklearnym do rakiet kosmicznych. Dokonania Ulama są mało znane, ponieważ dokumenty, dotyczące bomby wodorowej pozostają utajnione.

Witaminy – Kazimierz Funk

Twórcą nauki o witaminach był Kazimierz Funk, który urodził się w 1884 roku w Warszawie. Po roku 1904 pracował w instytucie Pasteura, a także na Uniwersytecie Berlińskim, gdzie prowadził badania nad przyczynami choroby beri-beri. W czasie tych badań odkrył pierwszą witaminę B1. Jest on także autorem samego terminu witamina.

Kazimierz Funk, źródło: nieznany fotograf , Wielka Encyklopedia Powszechna PWN

W późniejszym okresie zajmował się leczeniem chorych na awitaminozę. On pierwszy przewidział, że brak witamin może być przyczyną np. takich chorób jak szkorbut czy krzywica.

Pleograf – Kazimierz Prószyński

Kazimierz Prószyński urodził się w 1875 roku w Warszawie, zmarł w 1945 roku w obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen. Był wynalazcą, konstruktorem pionierskich aparatów kinematograficznych. Uważa się go za pioniera polskiej i światowej kinematografii. Wynalazł pleograf, czyli coś w rodzaju kamery i projektora. Urządzenie zostało skonstruowane jeszcze przed ogłoszeniem patentu braci Lumiere. Służyło ono jednocześnie do robienia zdjęć i do projekcji nakręconych filmów.

Kazimierz Prószyński, źródło: autor nieznany

Pleograf pozwalał na wykonywanie i prezentację zdjęć na perforowanej taśmie celuloidowej. W 1902 roku wynalazł obturator. Była to przesłona projektora, która pozwała na eliminację migotania obrazów na ekranie filmowym podczas emisji taśmy filmowej. Urządzenie to powodowało złudzenie płynności, ponieważ oko widza przestawało doświadczać migotania obrazu podczas projekcji filmu. W 1909 roku opatentował pierwszą na świecie ręczną kamerę filmową-aeroskop.

Lampa naftowa – Ignacy Łukasiewicz

Ropa znana była już w starożytności. Jednak przemysł naftowy, który na zawsze zmienił świat i technikę powstał w XIX wieku w Polsce. Biznes, który rozkwitł wtedy w okolicach Lwowa to zasługa Ignacego Łukasiewicza, wynalazcy lampy naftowej. Pierwsza lampa naftowa zapłonęła w marcu 1853, a już cztery miesiące później przy jej świetle po raz pierwszy wykonano operację chirurgiczną w szpitalu powszechnym we Lwowie.

Ignacy Łukasiewicz, obraz Andrzeja Grabowskiego (1833-1886), https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=296855

Łukasiewicz był pierwszym człowiekiem na świecie, który zrozumiał jakie korzyści daje ropa. Jego odkrycie związane było z jego pracą w laboratorium w aptece we Lwowie. Pracował tam nad destylacją ropy naftowej. Na przełomie roku 1852/1853 metodą frakcjonowanej destylacji. W następnych latach Łukasiewicz znalazł dla nafty zastosowanie praktyczne, jako paliwa lampie w lampie naftowej. W 1854 r. osiadł w Gorlicach jako pracownik, a wkrótce jako dzierżawca miejscowej apteki. Tu zgłosił się do niego właściciel majątku koło Krosna, i namówił go do założenia kopalni ropy na w Bóbrki. Tu powstała w 1854 roku pierwsza w Polsce i na świecie kopalnia ropy naftowej.

Nasza lista z pewnością nie jest kompletna. Jeśli uważasz, że brakuje na niej Polaków, którzy wymyśli coś ważnego dla świata – napisz do nas swoje propozycje wraz z uzasadnieniem.

Zobacz także